Erteleme Alışkanlığının Gerçek Nedeni

Yatağında, yorganın altında huzurla uyuyorsun.

Belki de uykunun en güzel yerinde, en güzel rüyandasın. Ve birden o ses duyuluyor… O meşhur, nefret ettiğin alarm sesi.

Gözün yarı kapalı, elin telefona uzanıyor. Ekranda saate bakıyorsun ve artık neredeyse ezbere yaptığın o hareketi yapıyorsun: Ertele.

Bu sahne sana da tanıdık geldi değil mi? Çünkü çoğumuzun günü, "biraz daha" diyerek başlıyor. Ama gün içinde sadece alarmı mı erteliyoruz gerçekten?

Eğer güne erteleme davranışıyla başlıyorsan, hayatındaki pek çok şeyi de farkında olmadan erteliyor olman oldukça olası. Peki neden erteliyoruz? Kendi istediğimiz bir davranışı yapacak kişi bizken, neden o davranışın önüne yine biz engel koyuyoruz?

Ve en önemlisi… Bu döngüden nasıl çıkacağız?

Hazırsan, adım adım sorgulayalım.

Erteleme: Bir Sonuçtur, Neden Değil

Bugüne kadar ertelemeyi nasıl aşabileceğine dair belki kitaplar okudun, motivasyon videoları izledin, hatta belki eğitimler aldın. Sonuç ne oldu? Belki bir süre ertelemek istemediğin konularda adımlar attın, kısa süreli çözümler sağladın ancak sonra en başa döndün. Ya da sadece bir konuda ilerleyip diğerlerini bıraktın.

Burada fark etmen gereken şey şu; bu çözümlerin hepsi senin dışında. Motivasyon videoları izlemek seni motive etmez, sadece "gaz" verir. Gaz ise uçucudur. Bu yüzden kalıcı çözüm sağlamaz. Çünkü motivasyon, dışarıdan alınabilecek bir şey değildir.

Peki ertelemeyi hayatın her alanında kalıcı bir şekilde nasıl çıkaracaksın? Cevap, bugüne kadar hiç bakmadığın yerde: Zihninde.

Yani dışarıda değil, kendinde.

Erteleme davranışı bir sonuçtur. Bugüne kadar hep bu sonucu değiştirmek için neler yapabileceğine hep odaklandın. Sonucu değiştirmeye çalışmak kalıcı çözüm olamaz. Çünkü sonucu var eden neden ortada olduğu sürece hiçbir değişim kalıcı bir şekilde değişemez.

Bugün hayatına bakarsan ertelediğin şeyler gibi kesinlikle ertelemediğin de şeyler de var.

Bu, günün ne kadar yoğun geçerse geçsin;

• Kendine vakit ayırdığın bir özel alan olabilir.
• Ne olursa olsun bir şekilde alan yarattığın spora gitme davranışın olabilir.
• Oyun oynama ya da dizi izleme alışkanlığın olabilir.
• Ya da mutlaka geçirdiğin sosyal medya zamanların olabilir.

Muhtemelen ertelemediğin şeylere hiç bakmıyorsun bile. Ancak ertelediğin şeyler için sürekli kendinden şikayet ediyorsun. O zaman şunu soralım ertelemediğin bir şeyle ertelediğin şey arasındaki fark ne? Neden bazı şeyleri gün içerisinde ne olursa olsun yapmak için bir alan ayırabilirken, bazı şeyler asla vaktin olmadığını söylüyorsun? Güzel sorular değil mi?

Erteleme davranış bahsettiğimiz gibi bir sonuçtur. Peki bu sonucu var eden neden nedir? Eğer bir şeyi yapmak için yeterince güçlü bir nedenin yoksa, o zaman o şeyi ertelediğinden bahsedersin. Bu cümleyi sindirmek için tekrar okuyabilirsin. Yani ertelemediğin şeyle ertelediğin şey arasındaki fark, o davranışın senin için ne ifade ettiğidir. Zihin, anlam yüklemediği bir eylemi erteler. Örnek verelim.

Sabah uyuyorsun, alarm çalıyor ve erteleme tuşuna basıyorsun. Bu çok doğal ve refleksif bir hareket. Peki neden bunu tercih ediyorsun? Çünkü o gün senin için "herhangi bir gün".

Şimdi şunu düşün, aylardır hazırlandığın bir mülakatın son günündesin. Bu işe girmeyi çok uzun zamandır istiyorsun ve ciddi bir şekilde hazırlandın. Sabah kalkacağın saate alarmını kurdun. Sence o alarm çaldığında erteleme tuşuna basar mısın? Cevabı ben söyleyeyim. Daha alarm çalmadan uyanırsın. Peki neden? Bu iki örnek arasındaki fark ne? Fark şu, artık uyanmak için güçlü bir nedenin var. İşte ertelemenin bittiği yer burasıdır.

Gerçek İstek mi, Öğretilmiş Gereklilik mi?

Birçok insan ne istediğini bildiğini düşünür ama aslında yalnızca istemesi gerektiğine inandığı şeyleri ister. "Toplum öyle söylüyor", "Herkes öyle yapıyor", "Yapmam lazım" gibi cümlelerle şekillenen bir hayatın içinde, gerçek istek kaybolur.

• Spor yapmam lazım,
• İngilizce öğrenmem lazım,
• Erken kalkmam lazım,
• Artık kendimi geliştirmem lazım,
• Kitap okumam lazım,
• Ders çalışmam lazım,
• Hayat çok monoton, artık yeni yerler görmem lazım,
• Sağlıklı beslenmem lazım,
• Telefonu daha az kullanmam lazım,
• Bir işe odaklanmam lazım,
• Motivasyonumu bulmam lazım,
• Artık bir şeyleri değiştirmem lazım…

Ne kadar güzel istekler değil mi? Aralarında senin de gerçekten çok istediğin maddeler var mı? Ama erteleme alışkanlığın yüzünden bir türlü fırsat bulamıyorsun. Sahiden öyle mi?

Belki şunu diyebilirsin. Olur mu canım ben istediğim şeyleri gerçekten çok istiyorum ama yapamıyorum. Peki çok istediğini zannediyor olabilir misin? Yine bir örnekle açıklayalım. Günümüzde birçok insan spor yapmak istediğinden bahseder. Gider bir spor salonuna yıllık üyelik yaptırır. Keyifle ilk günü başlar. Belki ikinci gün. Ancak bir süre sonra hiç gitmemeye başlar ve yine bir şeyleri ertelediğinden dolayı şikayet etmeye başlar. Bu işte motivasyon değil, anlık gazdır. Geçicidir. Sorsanız gerçekten kişi spor salonuna gitmek istiyordur. Ancak bunun için güçlü bir nedeni olmadığı için gidememekten şikayet ediyordur. Peki nedir güçlü neden? Bir insan o güçlü nedeni nasıl var edebilir? İşte burası kritik konu.

Bir insan ancak sorgulayarak gerçekten ne istediğini fark edebilir. Ne istediğimi bilmiyor muyum diye sorabilirsin. Bunu da yine bir örnekle açalım.

Spor yapmak isteyen ancak bunu devamlı ertelediği için şikayet eden bir insanın klasik cümlesini değerlendirelim.

"Spor yapmam lazım ama bir türlü başlayamıyorum."

Spor yapmam lazım cümlesi güçlü bir neden mi? Lazım.. Peki neden lazım? Lazım olduğunu kim söyledi? Spor yapmazsan ne olur? Bu cümlede daha özne bile sen değilsin farkında mısın? Yani istek sana ait bile değil. Gerekli olduğu düşündüğün için yapmak istediğin bir duruma dönüyor. Bir insan gerçekten sorgulamadan ne istediğini bilemez. Bu yüzden gerçekten ne için istediğini bilmediği şeyi sadece istediğini zanneder.

Neden spor yapman lazım?

• Zayıflamak için mi,
• Seksi bir vücuda sahip olup kendin dışındaki insanlar için mi?
• Aynaya baktığında kendini beğenmediğin için mi?
• İstediğin vücuda sahip olduğun zaman insanların sana saygı duyacağını zannettiğin için mi?
• Hastalanmaktan korktuğun için mi?
• Herkesin spor yapmanın gerektiğini söylediği için mi?

Bir insan öncelikle kendisinin nasıl bir canlı olduğunu anlarsa, kendisini sevdiği için, kendisine değer verdiği için, kendisine saygı duyduğu için fiziksel bedenine de özen gösterir. Fiziksel bedenine özen gösterdiği için, o zaman egzersiz yapmak için spor salonuna gitmek onun için artık güçlü bir nedendir.

O yüzden önce şu soruyu sormalısın:

"Bu isteğim gerçekten benim mi, yoksa bana öğretilmiş bir 'gereklilik' mi?"

Çünkü eğer bir şeyi kendi seçiminle değil, zihinsel kodlarının dayatmasıyla istiyorsan, o davranışın arkasında içsel bir direnç oluşur — ve bu direnç erteleme olarak karşına çıkar.

Ertelemeyi Yenmenin İlk Adımı: Fark Etmek

Ertelediğin her davranışın ardında bir düşünce vardır. "Yoruldum." "Zaten şimdi olmaz." "Zamanı değil." "Nasıl olsa sonra yaparım." Bu düşüncelerin ortak özelliği, seni geçici bir rahatlığa çekmesidir. Ama bu rahatlık uzun vadede suçluluk, yetersizlik ve öz-değer kaybı yaratır.

Bu yüzden ertelemeyi yenmenin ilk adımı, "neden yapmadığını" yargılamadan fark etmektir. Kendine kızmak yerine merak et:

"Şu anda gerçekten ne hissediyorum?" "Neden bu işi yapmak bana ağır geliyor?"

Çünkü bazen "tembellik" sandığın şey, aslında zihinsel bir direncin işaretidir.

Ertelemeyi Yenmenin İkinci Adımı: Nedenini Bulmak

Bir davranışı sürekli erteliyorsan, o davranışın senin için tehlike anlamı taşıyor olabilir. Zihin bunu "kaçınma"yla çözer. Örneğin;

• Spor yapmak istiyorsun ama zihninde "yapamayacağım, rezil olurum" anlamı varsa, zihin seni korumak için seni spordan uzak tutar.
• Yeni bir işe başlamak istiyorsun ama "başarısız olursam" korkusu varsa, yine aynı şekilde kaçınma devreye girer.

Yani aslında ertelemiyorsun, zihin seni koruyor. Sadece yanlış şeyi koruyor.

3. Adım: Zihinsel Enerjini Doğru Yönlendir

Zihin, tıpkı bir enerji kaynağı gibidir. Odaklandığın her şey, enerjini oraya taşır. Eğer dikkatini "neden yapamıyorum"a verirsen, zihnin bu soruya cevap arar ve sana onlarca bahane üretir. Ama "nasıl yapabilirim?" diye sorduğunda, aynı zihin çözüm yolları üretmeye başlar.

Yani, zihinsel enerjini neden değil, nasıl sorusuna yönlendirdiğinde; erteleme alışkanlığı çözülür, yerine eylem geçme isteği doğar. Çünkü artık odak "engel"de değil, "çözüm"dedir.

Sonuç: Seçim Senin

Sonuç olarak, bir şeyi yapmak için de, yapmamak için de sonsuz neden bulabilirsin. Ama önemli olan, o sonsuzluk içinde senin nereye baktığındır.

Eğer bir şeyi yapmamak için nedenlere odaklanırsan, haklı olduğunu düşündüğün sonsuz bahane sayarsın. Ama bir şeyi yapmak için nedenlere bakarsan, o zaman zaten sadece yaparsın.

Senin hangi nedene baktığını belirleyen şey, zihin yapındır. Ne düşüneceğine, ne hissedeceğine, ne yapacağına zihin karar verir. Fakat sorgulayan bir zihin, direksiyona geçer. Ve ne yaparsa yapsın — ya da neyi yapmamayı seçerse seçsin — bunu bilinçli bir şekilde yapar.

İşte o noktada artık bahane kalmaz. Çünkü "yapmamak" da, "yapmak" kadar doğaldır. Önemli olan, her iki durumda da nedenini sorgulayarak, o seçimi senin var etmendir.

Tüm bunları daha detaylı görmen için sana önerdiğim blog yazısı: Zihin Kodlama Nasıl Yapılır? Başlangıç Rehberi